Γλώσσα, πολιτισμός και γνώση στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης
Η Wikipedia αποτελεί ίσως το πιο επιτυχημένο παράδειγμα ψηφιακού κοινού αγαθού των τελευταίων δεκαετιών. Ένα εγχείρημα μη κερδοσκοπικό, αποκεντρωμένο και συνεργατικό, που βασίζεται αποκλειστικά στην εθελοντική συνεισφορά. Στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, όπου η παραγωγή κειμένου έχει αυτοματοποιηθεί σε πρωτοφανή βαθμό, η βελτίωση και η συγγραφή άρθρων για την Ελληνική Wikipedia αποκτά νέα, στρατηγική σημασία τόσο για την ελληνική γλώσσα όσο και για τον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό.
Η Wikipedia και η οικοδόμηση εμπιστοσύνης
Όπως επισημαίνει ο ιδρυτής της Wikipedia, Jimmy Wales, η εγκυκλοπαίδεια δεν ζητά από τον αναγνώστη να την εμπιστευθεί άκριτα. Αντιθέτως, θεμελιώνει την αξιοπιστία της στη διαφάνεια, στην παράθεση πηγών και στη δημόσια τεκμηρίωση κάθε διαφωνίας. Η λογική αυτή, της ανοιχτής λογοδοσίας και της συνεχούς βελτίωσης, είναι κρίσιμη σε μια περίοδο γενικευμένης κρίσης εμπιστοσύνης απέναντι στα μέσα ενημέρωσης, την πολιτική και, πλέον, στα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η συγγραφή λημμάτων στην Ελληνική Wikipedia δεν είναι απλώς πράξη διάχυσης γνώσης. Είναι συμμετοχή σε μια διαδικασία συλλογικής επιμέλειας, όπου το περιεχόμενο δεν ανήκει σε έναν συγγραφέα, αλλά στην κοινότητα και, τελικά, στην κοινωνία.
Ελληνική γλώσσα και ψηφιακή παρουσία
Η ελληνική γλώσσα αντιμετωπίζει μια διπλή πρόκληση. Από τη μία, την υποεκπροσώπηση στο ψηφιακό περιβάλλον σε σχέση με γλώσσες μεγάλης γεωπολιτικής ισχύος. Από την άλλη, τον κίνδυνο να αναπαράγεται μέσω εργαλείων ΤΝ με μεταφράσεις, με φτωχό λεξιλόγιο, συντακτικές αστοχίες και σημασιολογικές παρανοήσεις, επειδή απλώς δεν υπάρχουν επαρκή, ποιοτικά ελληνόγλωσσα δεδομένα.
Κάθε καλοδουλεμένο λήμμα στην Ελληνική Wikipedia ενισχύει το ψηφιακό αποτύπωμα της γλώσσας. Προσφέρει αξιόπιστο, τεκμηριωμένο και γλωσσικά επιμελημένο υλικό, το οποίο χρησιμοποιείται όχι μόνο από αναγνώστες, αλλά και ως εκπαιδευτικό και γλωσσικό υπόβαθρο για μελλοντικά συστήματα ΤΝ. Με απλά λόγια, ό,τι γράφεται σήμερα στη Wikipedia, διαμορφώνει τη γλώσσα που «μαθαίνουν» οι μηχανές του αύριο.
Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά με ανθρώπινο μέτρο
Η άνοδος των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων έχει αναδείξει το πρόβλημα των «παραισθήσεων»: πειστικά διατυπωμένες, αλλά ανακριβείς πληροφορίες. Ο ίδιος ο Jimmy Wales έχει περιγράψει περιστατικά όπου καλοπροαίρετοι συντάκτες εισήγαγαν ψευδείς βιβλιογραφικές αναφορές, επειδή τις παρήγαγε ένα σύστημα ΤΝ. Το ζήτημα δεν είναι η απαγόρευση της ΤΝ, αλλά η ανάθεση ευθύνης στον άνθρωπο.
Η Wikipedia προτείνει ένα διαφορετικό υπόδειγμα: η ΤΝ ως εργαλείο υποστήριξης και όχι ως αυθεντία. Μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό νεκρών συνδέσμων, στη σύνοψη μακροχρόνιων συζητήσεων ή στον εντοπισμό μονομερών πηγών, αλλά η τελική κρίση παραμένει ανθρώπινη. Αυτό το υπόδειγμα είναι εξαιρετικά επίκαιρο και για την ελληνική δημόσια σφαίρα συνολικά.
Πολιτισμός ως ζωντανή διαδικασία
Η συγγραφή στην Ελληνική Wikipedia δεν αφορά μόνο «ουδέτερα» θέματα. Αφορά την ιστορία, τη λογοτεχνία, την επιστήμη, τις τοπικές μνήμες και τις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες του ελληνικού χώρου. Μέσα από τις σελίδες συζήτησης, τις συγκλίσεις και τις διαφωνίες, αναδεικνύεται ο πολιτισμός ως ζωντανή διαδικασία διαλόγου και όχι ως παγιωμένο αφήγημα.
Σε αντίθεση με τις εμπορικές πλατφόρμες ΤΝ, που λειτουργούν με αδιαφανείς αλγορίθμους και κλειστά δεδομένα, η Wikipedia παραμένει ανοιχτή, ελέγξιμη και επαναχρησιμοποιήσιμη. Αυτό την καθιστά κρίσιμο θεμέλιο για μια δημοκρατική ψηφιακή πολιτική γνώσης.
Γιατί έχει σημασία σήμερα
Στην εποχή όπου η πληροφορία συμπυκνώνεται σε αυτόματες περιλήψεις και «έτοιμες απαντήσεις», η ύπαρξη ενός αξιόπιστου, ανθρώπινου αποθετηρίου γνώσης είναι περισσότερο αναγκαία από ποτέ. Η ενεργή συμμετοχή στην Ελληνική Wikipedia δεν είναι νοσταλγία για το παρελθόν του διαδικτύου. Είναι επένδυση στο μέλλον της γλώσσας, της παιδείας και της πολιτισμικής αυτονομίας.
Όπως εύστοχα σημειώνει ο Jimmy Wales, ακόμη κι αν η συνεισφορά μας είναι μικρή, ο κόσμος γίνεται έστω και λίγο καλύτερος. Στην ελληνική περίπτωση, γίνεται και λίγο πιο ελληνόφωνος, λίγο πιο τεκμηριωμένος και λίγο πιο ανθεκτικός στην ψηφιακή ισοπέδωση.
Πηγές:
Jimmy Wales, Wikipedia’s founder on surviving AI: Συζήτηση για την εμπιστοσύνη, τη διαφάνεια και τον ρόλο της ανθρώπινης επιμέλειας στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης:
https://www.economist.com/podcasts/2026/01/28/jimmy-wales-wikipedias-founder-on-surviving-ai
Wikipedia, About Wikipedia: Η θεμελιώδης αρχιτεκτονική, οι αρχές ουδετερότητας και η εθελοντική κοινότητα της ελεύθερης εγκυκλοπαίδειας: wikipedia.org
Wikimedia Foundation, Artificial Intelligence and Wikimedia Projects: Πλαίσιο χρήσης της ΤΝ ως υποστηρικτικού εργαλείου με ανθρώπινη ευθύνη και διαφάνεια: https://wikimediafoundation.org/news/2025/04/30/our-new-ai-strategy-puts-wikipedias-humans-first/