Η Βικιπαίδεια είναι ίσως το πιο επιτυχημένο παγκόσμιο εγχείρημα συνεργατικής παραγωγής ελεύθερης γνώσης. Το σημαντικότερο χαρακτηριστικό της δεν είναι όμως μόνο ότι οποιοσδήποτε μπορεί να διορθώσει ή να εμπλουτίσει ένα λήμμα. Είναι ότι πίσω από τα εκατομμύρια λήμματα υπάρχει μια διεθνής κοινότητα εθελοντών που συζητά, ελέγχει πηγές, επιλύει διαφωνίες, διορθώνει λάθη και βοηθά τους νέους συντάκτες να μάθουν πώς λειτουργεί η εγκυκλοπαίδεια.
Για κάποιον που θέλει να κάνει τις πρώτες του συνεισφορές, δύο ιδιαίτερα χρήσιμοι χώροι είναι το Wikipedia Teahouse στην αγγλική Βικιπαίδεια και η Αγορά στην ελληνική Βικιπαίδεια. Δεν έχουν ακριβώς τον ίδιο ρόλο. Το Teahouse έχει σχεδιαστεί ειδικά για να υποδέχεται και να βοηθά νέους συντάκτες. Η Αγορά είναι ένας ευρύτερος χώρος συζήτησης της ελληνόφωνης κοινότητας, όπου μπορούν να τεθούν ζητήματα που αφορούν λήμματα, κανόνες, τεχνικά προβλήματα και γενικότερα τη λειτουργία της Βικιπαίδειας. Μαζί με τις σελίδες βοήθειας αποτελούν πολύτιμα σημεία αναφοράς για όποιον θέλει να περάσει από την ανάγνωση στη συμμετοχή.
Το Teahouse ως χώρος μαθητείας μέσα στην κοινότητα
Το Teahouse παρουσιάζεται ως ένας φιλικός χώρος όπου κάποιος μπορεί να ζητήσει βοήθεια για τη χρήση και την επεξεργασία της Βικιπαίδειας. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή οι δυσκολίες που συναντά ένας νέος συντάκτης συνήθως δεν λύνονται μόνο διαβάζοντας ένα εγχειρίδιο.
Μπορεί, για παράδειγμα, να έχει βρει μια ενδιαφέρουσα πληροφορία αλλά να μην είναι βέβαιος αν η πηγή είναι αρκετά αξιόπιστη. Μπορεί να θέλει να διορθώσει ένα λήμμα με ανεπαρκείς παραπομπές, αλλά να μην ξέρει αν πρέπει να αφαιρέσει το υπάρχον περιεχόμενο. Μπορεί να έχει βρει μια παλιά βιβλιογραφική αναφορά την οποία δεν έχει μπορέσει να ελέγξει ο ίδιος. Ή μπορεί να σκέφτεται να δημιουργήσει ένα νέο λήμμα και να μην γνωρίζει αν το θέμα καλύπτει τα κριτήρια εγκυκλοπαιδικότητας.
Στο Teahouse τέτοια ερωτήματα συζητούνται καθημερινά. Έμπειροι συντάκτες εξηγούν όχι μόνο ποιος κανόνας εφαρμόζεται, αλλά συχνά και πώς μπορεί ο νέος συντάκτης να κινηθεί χωρίς να προκαλέσει άσκοπες συγκρούσεις ή να κάνει αλλαγές που θα χρειαστεί αργότερα να αναιρεθούν.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μάθημα για έναν νέο Βικιπαιδιστή: όταν υπάρχει αμφιβολία, η συζήτηση αποτελεί μέρος της διαδικασίας επεξεργασίας. Η Βικιπαίδεια δεν απαιτεί από κάποιον να γνωρίζει εξαρχής όλους τους κανόνες της.
Από μια μικρή διόρθωση σε ουσιαστική συνεισφορά
Ο καλύτερος τρόπος για να ξεκινήσει κάποιος δεν είναι απαραίτητα η δημιουργία ενός νέου λήμματος. Μια ορθογραφική διόρθωση, η βελτίωση μιας δυσνόητης πρότασης, η προσθήκη μιας αξιόπιστης πηγής ή η επικαιροποίηση μιας παρωχημένης παραπομπής είναι εξίσου πραγματικές συνεισφορές.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η τεκμηρίωση. Η Βικιπαίδεια δεν βασίζεται στο αν ένας συντάκτης γνωρίζει προσωπικά ότι κάτι είναι αληθές. Βασίζεται στη δυνατότητα του αναγνώστη να ελέγξει από πού προέρχεται μια πληροφορία. Γι’ αυτό οι αξιόπιστες δημοσιευμένες πηγές αποτελούν θεμέλιο της εγκυκλοπαίδειας.
Το παράδειγμα ενός βιβλίου είναι χαρακτηριστικό. Δεν αρκεί κάποιος να έχει βρει σε έναν ιστότοπο μια βιβλιογραφική αναφορά και να την αντιγράψει. Ο συντάκτης πρέπει να μπορεί να ελέγξει ότι το βιβλίο πράγματι υποστηρίζει τον συγκεκριμένο ισχυρισμό. Αν μέρος του βιβλίου είναι διαθέσιμο ψηφιακά και επιτρέπει αυτόν τον έλεγχο, μπορεί να αξιοποιηθεί. Αν όμως η πραγματική πηγή δεν έχει ελεγχθεί, είναι προτιμότερο να αναζητηθεί άλλη τεκμηρίωση.
Η ίδια λογική ισχύει για συνδέσμους που δεν λειτουργούν πλέον. Πριν αφαιρεθεί μια παλιά παραπομπή, αξίζει να αναζητηθεί αρχειοθετημένο αντίγραφο ή άλλη αξιόπιστη πηγή που επιβεβαιώνει την πληροφορία.
Η Αγορά της ελληνικής Βικιπαίδειας
Για κάποιον που θέλει να συμβάλει κυρίως στην ελληνική Βικιπαίδεια, η Αγορά είναι ένας χώρος που αξίζει να παρακολουθεί. Εκεί συζητούνται συγκεκριμένα προβλήματα λημμάτων, ζητήματα μορφοποίησης και παραπομπών, ονομασίες, κατηγοριοποιήσεις, προτάσεις αλλαγών και γενικότερα θέματα που αφορούν την ελληνόφωνη κοινότητα.
Η παρακολούθηση τέτοιων συζητήσεων έχει εκπαιδευτική αξία ακόμη και χωρίς ενεργή συμμετοχή. Δείχνει στην πράξη πώς λειτουργεί η συναίνεση και γιατί η Βικιπαίδεια δεν είναι ένας ιστότοπος στον οποίο ο καθένας απλώς δημοσιεύει τη δική του εκδοχή ενός θέματος.
Όταν μια αλλαγή είναι αμφιλεγόμενη, ο στόχος δεν είναι να επικρατήσει ο πιο επίμονος συντάκτης. Είναι να βρεθεί λύση που μπορεί να στηριχθεί στις πολιτικές της Βικιπαίδειας, στις διαθέσιμες πηγές και στη συναίνεση της κοινότητας.
Για καθαρά εισαγωγικές ερωτήσεις, οι σελίδες βοήθειας παραμένουν το πρώτο σημείο αναφοράς. Όταν όμως ένα ζήτημα αφορά ευρύτερη πρακτική της ελληνικής Βικιπαίδειας ή απαιτεί τη γνώμη περισσότερων συντακτών, η Αγορά μπορεί να γίνει ιδιαίτερα χρήσιμη.
Πέντε πρακτικοί κανόνες για ένα καλό ξεκίνημα
Η εμπειρία των κοινοτήτων της Βικιπαίδειας οδηγεί σε μια απλή πρακτική προσέγγιση. Ξεκινήστε με μικρές αλλαγές και μάθετε σταδιακά τα εργαλεία. Ελέγχετε την πηγή πριν προσθέσετε έναν ισχυρισμό. Μην αντιγράφετε κείμενα από άλλους ιστοτόπους ή βιβλία. Σε θέματα όπου υπάρχουν διαφορετικές απόψεις, περιγράψτε τις σημαντικές θέσεις σύμφωνα με την τεκμηρίωση και χωρίς να υιοθετείτε προσωπική θέση. Και όταν δεν είστε βέβαιοι, χρησιμοποιήστε τις σελίδες συζήτησης, το Teahouse, την Αγορά ή τις σελίδες βοήθειας.
Δεν χρειάζεται επίσης να ολοκληρωθεί μια μεγάλη εργασία σε μία συνεδρία. Η ίδια η φύση της Βικιπαίδειας είναι συνεργατική και συνεχής. Ένα λήμμα μπορεί να βελτιωθεί λίγο σήμερα, περισσότερο αύριο και ακόμη περισσότερο από κάποιον άλλο την επόμενη εβδομάδα.
Η συνεισφορά ως συμμετοχή στα κοινά της γνώσης
Η αξία της συμμετοχής στη Βικιπαίδεια υπερβαίνει την προσθήκη πληροφοριών σε μια ιστοσελίδα. Ο συντάκτης μαθαίνει να αναζητά πηγές, να αξιολογεί την αξιοπιστία τους, να διακρίνει το γεγονός από την άποψη, να γράφει με ουδέτερο τρόπο και να συνεργάζεται με ανθρώπους με τους οποίους μπορεί να διαφωνεί.
Αυτές είναι δεξιότητες ιδιαίτερα σημαντικές σε ένα ψηφιακό περιβάλλον γεμάτο πληροφορίες, παραπληροφόρηση και περιεχόμενο που παράγεται πλέον μαζικά και με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης.
Το σημαντικότερο, λοιπόν, μήνυμα προς κάποιον που σκέφτεται να συμβάλει είναι απλό: δεν χρειάζεται να είναι ειδικός στη Βικιπαίδεια πριν ξεκινήσει. Χρειάζεται ενδιαφέρον για ένα θέμα, διάθεση να τεκμηριώνει όσα γράφει και προθυμία να συνεργαστεί. Το Teahouse, η Αγορά και οι κοινότητες που βρίσκονται πίσω από αυτά υπάρχουν ακριβώς για να μετατρέψουν τον ενδιαφερόμενο αναγνώστη σε ενεργό συντελεστή της ελεύθερης γνώσης.
Πηγές άρθρου:
Wikipedia, Teahouse: Ο επίσημος χώρος της αγγλικής Βικιπαίδειας που έχει σχεδιαστεί ειδικά για φιλική υποστήριξη νέων συντακτών, με δυνατότητα υποβολής ερωτήσεων και καθοδήγησης από εθελοντές: https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Teahouse
Ελληνική Βικιπαίδεια, Αγορά: Κεντρικός χώρος δημόσιας συζήτησης της ελληνόφωνης κοινότητας για ζητήματα λημμάτων, πολιτικών, τεχνικών θεμάτων, κατηγοριοποίησης και λειτουργίας της Βικιπαίδειας: https://el.wikipedia.org/wiki/Βικιπαίδεια:Αγορά
Wikipedia, Introduction to Wikipedia: Επίσημη εισαγωγή για νέους συντάκτες με σύντομα μαθήματα για επεξεργασία, παραπομπές, εικόνες, πίνακες και τις βασικές διαδικασίες συνεισφοράς: https://en.wikipedia.org/wiki/Help:Introduction
Wikipedia, Five Pillars: Συνοψίζει τις θεμελιώδεις αρχές της Βικιπαίδειας, μεταξύ των οποίων ο εγκυκλοπαιδικός χαρακτήρας, η ουδέτερη οπτική γωνία, το ελεύθερο περιεχόμενο και η συνεργατική συμπεριφορά: https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Five_pillars
Wikipedia, Verifiability: Βασική πολιτική σύμφωνα με την οποία οι πληροφορίες που προστίθενται στα λήμματα πρέπει να μπορούν να επαληθευτούν μέσω αξιόπιστων δημοσιευμένων πηγών: https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Verifiability
Wikipedia, Reliable Sources: Αναλυτική καθοδήγηση για την αξιολόγηση των πηγών, τη σημασία της εκδοτικής εποπτείας και τη χρήση κατάλληλων πηγών ανάλογα με τον ισχυρισμό που τεκμηριώνεται: https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Reliable_sources
Wikipedia, Neutral Point of View: Θεμελιώδης πολιτική που απαιτεί τα λήμματα να παρουσιάζουν τις σημαντικές απόψεις με δίκαιο και αναλογικό τρόπο, χωρίς η εγκυκλοπαίδεια να υιοθετεί κάποια από αυτές ως δική της θέση: https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Neutral_point_of_view
ΕΕΛΛΑΚ, Το Τετράδιο της Βικιπαίδειας: Ελληνικός πρακτικός οδηγός για μαθητές, εκπαιδευτικούς και νέους συντάκτες, με οδηγίες για δημιουργία λογαριασμού, επεξεργασία λημμάτων, παραπομπές, Wikimedia Commons και τις βασικές αρχές του ελεύθερου περιεχομένου: https://mycontent.ellak.gr/tetradia/.