Στις 7 Ιουλίου 2026, η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ολλανδίας (KB) και το Ίδρυμα Europeana ανακοίνωσαν τη δημοσίευση μελέτης σκοπιμότητας για μια νέα πρωτοβουλία: το European Books Data Commons (EBDC), μια ευρωπαϊκή «κοινή δεξαμενή δεδομένων βιβλίων». Η μελέτη, που εκπόνησε ο οργανισμός Open Future, διερευνά κατά πόσο είναι ρεαλιστικό οι ευρωπαϊκές βιβλιοθήκες να μετατρέψουν εκατομμύρια ψηφιοποιημένα βιβλία σε ένα ενιαίο σύνολο δεδομένων υψηλής ποιότητας, αξιοποιήσιμο τόσο για την έρευνα και την καινοτομία όσο και για την ανάπτυξη αξιόπιστων εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης.
Τι είναι το EBDC
Η πρωτοβουλία βασίζεται στις ήδη υπάρχουσες ψηφιακές συλλογές των βιβλιοθηκών σε όλη την Ευρώπη. Στόχος της είναι να δημιουργηθεί μια υποδομή που θα μετατρέπει βιβλία του δημόσιου τομέα σε ένα πολύγλωσσο σύνολο δεδομένων, κατάλληλο για χρήση από συστήματα ΤΝ, το οποίο θα μπορεί να επαναχρησιμοποιείται από ερευνητές και φορείς καινοτομίας με σαφείς και διαφανείς όρους. Το EBDC σχεδιάζεται ώστε να λειτουργεί μέσα στον κοινό ευρωπαϊκό χώρο δεδομένων για την πολιτιστική κληρονομιά, ο οποίος παρέχει ακριβώς αυτή την υποδομή: τον τρόπο με τον οποίο τα ιδρύματα πολιτιστικής κληρονομιάς καθιστούν διαθέσιμα προς επαναχρησιμοποίηση σύνολα δεδομένων μεγάλης κλίμακας. Μακροπρόθεσμα, η πρωτοβουλία φιλοδοξεί να συμβάλει στη διαμόρφωση μιας ευρωπαϊκής υποδομής ΤΝ που θα στηρίζεται σε δημόσιες αξίες.
Τι δείχνει η μελέτη σκοπιμότητας
Η μελέτη εξέτασε τις τεχνικές, νομικές, οργανωτικές και οικονομικές παραμέτρους που θα απαιτούνταν για την υλοποίηση της πρωτοβουλίας, και το συμπέρασμά της είναι σαφές: η δημιουργία αυτού του ευρωπαϊκού πόρου, υπό τη διαχείριση των βιβλιοθηκών, θεωρείται εφικτή. Το επόμενο βήμα θα είναι ένα πιλοτικό πρόγραμμα μικρής κλίμακας, στο οποίο θα κληθεί να συμμετάσχει μια πρώτη ομάδα βιβλιοθηκών, συνεισφέροντας συλλογές δημόσιου τομέα, τεχνογνωσία και εμπειρία σε θέματα διακυβέρνησης. Το πιλοτικό αυτό στάδιο θα δοκιμάσει στην πράξη την προτεινόμενη προσέγγιση και θα δώσει στις υπόλοιπες βιβλιοθήκες τα στοιχεία που χρειάζονται για να αποφασίσουν αν θα ενταχθούν στην πρωτοβουλία σε επόμενη φάση.
Γιατί η πρωτοβουλία έχει σημασία
Τόσο η KB όσο και η Europeana επισημαίνουν πως η εξασφάλιση ανοιχτής και αξιόπιστης πρόσβασης στην πληροφορία αποτελεί κοινή τους δέσμευση. Το να καταστούν διαθέσιμα εκατομμύρια βιβλία από ευρωπαϊκές βιβλιοθήκες θεωρείται ένα σημαντικό βήμα προς μια κοινή ψηφιακή υποδομή για την έρευνα, την καινοτομία και την ΤΝ στην Ευρώπη — μια υποδομή βιώσιμη και οργανωμένη προς όφελος του δημοσίου συμφέροντος.
Η γενική διευθύντρια της KB, Wilma van Wezenbeek, περιγράφει το EBDC ως ευκαιρία για τις βιβλιοθήκες να διαμορφώσουν οι ίδιες ένα σώμα δεδομένων έτοιμο για ΤΝ, με δικούς τους όρους. Όπως σημειώνει, καθώς η γενετική ΤΝ επηρεάζει ολοένα περισσότερο το τι διαβάζουμε, τι βλέπουμε και τι εμπιστευόμαστε, το ζήτημα δεν είναι πλέον απλώς αν οι βιβλιοθήκες θα χρησιμοποιήσουν αυτές τις τεχνολογίες, αλλά αν θα βοηθήσουν να καθοριστεί το πώς αυτές λειτουργούν.
Ο γενικός διευθυντής της Europeana, Harry Verwayen, υπενθυμίζει ότι τα ιδρύματα πολιτιστικής κληρονομιάς και η Europeana εργάζονται εδώ και δεκαετίες για την προσβασιμότητα των συλλογών και τη διαλειτουργικότητα των δεδομένων. Καθώς η ΤΝ γίνεται η κύρια πύλη πρόσβασης στη γνώση και τον πολιτισμό, το επόμενο λογικό βήμα, κατά τον ίδιο, είναι να καταστούν αυτά τα δεδομένα «έτοιμα για ΤΝ» μέσα σε ένα ανοιχτό, κοινό σώμα δεδομένων. Το EBDC, όπως αναφέρει, δίνει στην Ευρώπη τη δυνατότητα να χτίσει ένα οικοσύστημα ΤΝ θεμελιωμένο στη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την πολιτισμική πολυμορφία.
Στο πλαίσιο της «Δημόσιας ΤΝ»
Η πρωτοβουλία εντάσσεται σε ένα ευρύτερο όραμα για τη λεγόμενη Δημόσια ΤΝ (Public AI), όπως περιγράφεται και στο πρόσφατο κείμενο θέσεων «Making Public AI reality: how cultural heritage can lead the way», σύμφωνα με το οποίο τα ιδρύματα πολιτιστικής κληρονομιάς καλούνται να παίξουν ενεργό ρόλο όχι μόνο ως πάροχοι περιεχομένου, αλλά και ως συνδιαμορφωτές των όρων με τους οποίους η ΤΝ αξιοποιεί τη γνώση. Η δημιουργία του EBDC περιγράφεται ως ένας συγκεκριμένος μηχανισμός μέσω του οποίου οι ευρωπαϊκές βιβλιοθήκες μπορούν να ενταχθούν σε αυτό το οικοσύστημα.
Η πρωτοβουλία υλοποιείται στο πλαίσιο του κοινού ευρωπαϊκού χώρου δεδομένων για την πολιτιστική κληρονομιά, μιας πρωτοβουλίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης που χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα Digital Europe και λειτουργεί από κοινοπραξία υπό την ηγεσία του Ιδρύματος Europeana, στο πλαίσιο σύμβασης υπηρεσιών με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Πηγή άρθρου: